Năm 2026 là dấu mốc đặc biệt trong dòng chảy lịch sử dân tộc, đánh dấu tròn 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là một trong những sự kiện trọng đại nhất của thời kỳ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng thời là mốc mở đầu quá trình hình thành thiết chế dân chủ đại diện ở nước ta. Tổng tuyển cử ngày 06 tháng 01 năm 1946 không chỉ khẳng định quyền làm chủ của Nhân dân Việt Nam mà còn tạo nền tảng pháp lý, chính trị vững chắc cho sự ra đời và hoạt động của Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân. Tám mươi năm trôi qua, ý nghĩa và giá trị của sự kiện lịch sử này vẫn còn nguyên vẹn và tiếp tục soi sáng hành trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời đại mới.

Từ Quốc dân đại hội Tân Trào đến Tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên
Ngày 16/8/1945, tại đình Tân Trào (Tuyên Quang), Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng bộ Việt Minh (Việt Nam độc lập Đồng minh hội) đã khai mạc Đại hội đại biểu Quốc dân (còn gọi là Quốc dân Đại hội Tân Trào). Đó là dấu ấn mở đầu cho việc hình thành một chính quyền dân chủ nhân dân. Đại hội với sự tham gia của đại biểu các tầng lớp, các giới, các dân tộc đã thông qua những quyết sách quan trọng như chủ trương Tổng khởi nghĩa, 10 chính sách lớn của Việt Minh, thống nhất Quốc kỳ, Quốc ca và bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Những quyết định trọng đại đó đã thể hiện rõ ý chí đoàn kết và khát vọng độc lập của dân tộc, đồng thời, đặt nền móng cho việc xây dựng thiết chế đại diện cao nhất – Quốc hội – trong giai đoạn tiếp theo.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dù đối mặt với vô vàn khó khăn, Chính phủ lâm thời vẫn kiên quyết thực hiện chủ trương xây dựng bộ máy nhà nước hợp pháp, hợp hiến, được Nhân dân trao quyền. Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ ngày 03 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị Chính phủ: “Tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai gái mười tám tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu, nghèo, tôn giáo, dòng giống…”
Trên tinh thần đó, ngày 08/9/1945, Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ban hành Sắc lệnh số 14-SL quy định mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội; ban hành Sắc lệnh số 39-SL ngày 26/9/1945 về thành lập Uỷ ban dự thảo thể lệ cuộc Tổng tuyển cử; ban hành Sắc lệnh số 51-SL ngày 17/10/1945 quy định thể lệ cuộc Tổng tuyển cử phải thực hiện theo lối phổ thông đầu phiếu, bầu cử trực tiếp và bỏ phiếu kín; Sắc lệnh số 71-SL ngày 02/12/1945 bổ khuyết Điều 11 chương V của Sắc lệnh số 51-SL nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người ứng cử. Những quy định này thể hiện tư tưởng dân chủ, nhân văn và tầm nhìn xa của Chủ tịch Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của Nhân dân.
Công tác chuẩn bị cho cuộc Tổng tuyển cử diễn ra khẩn trương, nghiêm túc trong điều kiện đất nước hết sức khó khăn. Chính quyền cách mạng phải đối mặt với nạn đói, sự chống phá của các thế lực thù địch, tình trạng mất an ninh trật tự ở nhiều nơi. Dù vậy, việc thành lập các Ban vận động bầu cử, việc niêm yết danh sách cử tri, tổ chức tuyên truyền sâu rộng, chuẩn bị địa điểm, hòm phiếu… đều được thực hiện cẩn trọng và đúng quy định. Tinh thần trách nhiệm của chính quyền địa phương cùng sự hưởng ứng nhiệt tình của Nhân dân đã tạo nên khí thế sôi nổi trước ngày bầu cử.
Ngày 06 tháng 01 năm 1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử Việt Nam được tổ chức trên phạm vi toàn quốc. Đây thực sự trở thành ngày hội lớn của toàn dân trong đó các tỉnh phía Bắc, mặc dù phải đối phó với âm mưu phá hoại hết sức tinh vi và trắng trợn của kẻ thù, nhưng cuộc Tổng tuyển cử diễn ra an toàn. Các tỉnh phía Nam, nhất là ở Nam Bộ, cuộc bầu cử diễn ra dưới bom đạn rất ác liệt của giặc Pháp lúc bấy giờ. Cuộc Tổng tuyển cử được tiến hành sôi nổi trên khắp cả nước, thể hiện ý chí mạnh mẽ của Nhân dân trong việc xây dựng Nhà nước dân chủ nhân dân
Kết quả Tổng tuyển cử đã lựa chọn được 333 đại biểu ưu tú vào Quốc hội khóa I. Thành phần đại biểu phong phú, đại diện cho trí thức, công nhân, nông dân, các dân tộc thiểu số, tôn giáo, các giới và các tầng lớp xã hội. Điều này phản ánh tinh thần đại đoàn kết của dân tộc và tính dân chủ rộng rãi của cuộc bầu cử. Quốc hội khóa I trở thành cơ quan quyền lực nhà nước hợp pháp, hợp hiến, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân Việt Nam trong những năm đầu lập quốc.
Có thể nói, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của Việt Nam năm 1946 được tiến hành theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất, đó là: Phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã hoàn toàn thắng lợi. Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) ra đời, thắng lợi đó là một mốc son đánh dấu bước phát triển nhảy vọt đầu tiên về thể chế dân chủ của nước Việt Nam.
Giá trị trường tồn của Tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên
Thắng lợi của Tổng tuyển cử ngày 06 tháng 01 năm 1946 có ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Trước hết, sự kiện này xác lập tính chính danh của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong bối cảnh quốc tế đầy biến động. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, quyền lực nhà nước được thành lập dựa trên ý chí trực tiếp của Nhân dân thông qua lá phiếu phổ thông đầu phiếu. Nhờ đó, Nhà nước Việt Nam có được cơ sở pháp lý và chính trị vững chắc để tổ chức điều hành đất nước, bảo vệ độc lập dân tộc và thực hiện các nhiệm vụ cấp bách của cách mạng.
Cuộc Tổng tuyển cử cũng là biểu hiện sinh động của tinh thần dân chủ và khát vọng tự do của Nhân dân Việt Nam. Lần đầu tiên, người dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt giới tính, dân tộc, tôn giáo hay thành phần xã hội, đều được trực tiếp tham gia quyết định vận mệnh đất nước. Tinh thần dân chủ và trách nhiệm ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc, là nền tảng cho thắng lợi của cuộc kháng chiến kiến quốc trong những năm tiếp theo.
Ngay sau khi được thành lập, Quốc hội khóa I đã nhanh chóng bắt tay vào hoạt động, thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Hiến pháp 1946 với 240/242 đại biểu biểu quyết tán thành. Đây là bản Hiến pháp đầu tiên phản ánh bản chất dân chủ của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Tuy nhiên, do hoàn cảnh chiến tranh đang lan rộng, việc chuẩn bị kháng chiến rất khẩn trương; bầu Nghị viện nhân dân theo quy định của Hiến pháp 1946 chưa thể tổ chức được. Quốc hội lập hiến do toàn dân bầu ra ngày 06/01/1946 trở thành Quốc hội lập pháp và kéo dài nhiệm kỳ hoạt động (khóa I) đến năm 1960. Những quyết sách quan trọng của Quốc hội khóa I đã góp phần củng cố chính quyền cách mạng, xây dựng các thiết chế cần thiết của một nhà nước độc lập và chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Việc thông qua Hiến pháp 1946 đã đặt nền móng cho thể chế dân chủ, đề cao quyền con người, quyền công dân và nguyên tắc quyền lực thuộc về Nhân dân, trở thành giá trị xuyên suốt quá trình lập hiến - lập pháp sau này ở Việt Nam.
Qua tám thập kỷ, dấu ấn của Quốc hội khóa I vẫn tiếp tục soi sáng quá trình đổi mới, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo đảm mọi đường lối, chính sách đều hướng tới lợi ích của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Quốc hội đầu tiên không chỉ tạo dựng nền móng của một thiết chế dân chủ đại diện, mà còn để lại di sản tinh thần bất diệt. Lòng tin của Nhân dân là sức mạnh quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (06/01/1946 - 06/01/2026) là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ôn lại lịch sử hình thành và phát triển; khẳng định những thành tựu to lớn mà Quốc hội nước Việt Nam đã đạt được trong 80 năm qua. Kế thừa và phát huy truyền thống hào hùng của dân tộc; bài học kinh nghiệm; dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, toàn diện, kịp thời của Đảng, sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan trong hệ thống chính trị, sự hợp tác và giúp đỡ của bạn bè quốc tế, sự ủng hộ và giám sát của Nhân dân, Quốc hội nước Việt Nam sẽ tiếp tục làm tốt vai trò, chức năng là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phấn đấu vì mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

 
Tài liệu tham khảo:
1. https://duccqd.thanhhoa.dcs.vn/tin-tuc-su-kien/de-cuong-tuyen-truyen-ky-niem-80-nam-ngay-tong-tuyen-cu-dau-tien-bau-quoc-hoi-viet-nam-06-01-194-607032