Cuộc chiến dẫn dắt nhận thức giới trẻ
          Đằng sau sự bùng nổ của mạng xã hội là cuộc chiến âm thầm nhằm thao túng thông tin và dẫn dắt nhận thức. Trong cuộc chiến ấy, thanh thiếu niên đang trở thành nhóm đối tượng bị tác động mạnh nhất bởi các luồng thông tin sai lệch, cực đoan và những chiến lược chống phá ngày càng tinh vi trên không gian mạng.
          Thứ nhất, thuật toán mạng xã hội đang đẩy giới trẻ vào “vòng xoáy” thông tin một chiều
          Thuật toán của Facebook, TikTok hay YouTube thường ưu tiên các nội dung gây sốc, kích thích cảm xúc mạnh, tạo tranh cãi hoặc đánh vào tâm lý đám đông để tăng tương tác và giữ chân người dùng.
          Các nội dung giật gân, cực đoan khi bấm xem, bình luận hoặc chia sẻ thì thuật toán sẽ tiếp tục đề xuất cho người dùng. Lợi dụng thuật toán này các thế lực thù địch, phản động đã thường xuyên đăng tải các nội dung tiêu cực, công kích hoặc bóp méo sự thật để kéo giới trẻ vào vòng xoáy tâm lý hoài nghi, cái nhìn phiến diện về các vấn đề chính trị, xã hội, mọi thông tin bị đóng khung một chiều.
          Thực tế ở Việt Nam, không ít người trẻ tiếp cận các vấn đề xã hội chủ yếu qua video ngắn vài chục giây trên TikTok, Facebook Reels hay YouTube Shorts. Có nhiều vụ việc chỉ từ một video cắt ghép, một clip bóc phốt hoặc một dòng trạng thái thiếu kiểm chứng đã nhanh chóng tạo ra làn sóng tranh cãi và công kích dữ dội trên mạng xã hội. Nhiều đối tượng còn cố tình sử dụng tiêu đề gây sốc, hình ảnh cắt ghép hoặc livestream kích động để câu tương tác và dẫn dắt dư luận theo hướng cực đoan.
          Thời gian gần đây nhiều TikToker và tài khoản mạng xã hội của người trẻ đã bị xử lý vì đăng tải clip kích động, chia rẽ hoặc phát tán thông tin sai sự thật để thu hút lượt xem. Điển hình là vụ hai TikToker “Tàng Keng Ông Trùm” và “Dù Bầu Trời” bị truy tố do đăng tải các video mang nội dung miệt thị, kích động chia rẽ vùng miền trên TikTok, gây ảnh hưởng xấu đến khối đại đoàn kết dân tộc.
 

TikToker “Tàng Keng Ông Trùm” và “Dù Bầu Trời” tại cơ quan công an.
(Ảnh: Báo Thanh niên)
 

          Thứ hai, các thông tin xấu độc trên không gian mạng được ngụy trang tinh vi
          Các thông tin xấu độc hiện nay không còn đăng tải trực diện mà ngụy trang dưới nhiều hình thức tinh vi. Những nội dung sai lệch được giải trí hóa, nhân danh phản biện xã hội nhằm tạo cảm giác khách quan và dễ tiếp cận. Từ video ngắn, meme, bình luận mang tính dẫn dắt đang len lỏi vào nhận thức của người trẻ.
           Thực tế hiện nay, nhiều fanpage, hội nhóm trên mạng xã hội sử dụng những tên gọi như “Nhật ký yêu nước”, “Bàn tròn chính trị Việt Nam”, “góc nhìn sự thật”… nhằm tạo cảm giác khách quan, yêu nước và dễ tiếp cận đối với giới trẻ. Bề ngoài, các trang này thường đăng tải những nội dung mang màu sắc cổ vũ tinh thần dân tộc hoặc bình luận thời sự theo hướng “trung lập”. Tuy nhiên, ẩn phía sau là việc cài cắm tinh vi các quan điểm lệch lạc, thông tin sai sự thật và những luận điệu mang tính chia rẽ, chống đối bằng ngôn ngữ mềm hóa, khó nhận diện.
 

          Các fanpage núp bóng “yêu nước” để phát tán thông tin sai lệch trên không gian mạng.
 

          Bên cạnh đó, nhiều nội dung còn sử dụng hình ảnh hài hước, clip giải trí hoặc video cắt ghép để chế giễu lịch sử, phủ nhận thành tựu phát triển của đất nước, bôi nhọ lãnh đạo và gieo rắc tâm lý hoài nghi trong giới trẻ. Nguy hiểm hơn, các đối tượng chống phá hiện nay còn triệt để lợi dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), Deepfake và mạng xã hội để thao túng thông tin.
          Chính sự phát triển của công nghệ số đang khiến các thủ đoạn chống phá ngày càng tinh vi, khó nhận biết và có tốc độ lan truyền rất nhanh trên không gian mạng.
          Thứ ba, không gian mạng là công cụ thúc đẩy “cách mạng màu” từ bên trong
          Không gian mạng hiện nay đang trở thành “chiến trường không tiếng súng”, nơi các thế lực thù địch triệt để lợi dụng Facebook, TikTok, YouTube và các nền tảng số để thúc đẩy chiến lược “diễn biến hòa bình”, kích động “cách mạng màu” từ bên trong. Người trẻ là nhóm đối tượng bị tác động mạnh nhất bởi sự nhạy bén với công nghệ nhưng cũng dễ bị dẫn dắt nếu thiếu bản lĩnh chính trị và khả năng nhận diện thông tin sai lệch.
          Các đối tượng chống phá thường lợi dụng những vấn đề nhạy cảm như môi trường, phòng chống tham nhũng, chủ quyền biển đảo hay các vụ việc phức tạp trong xã hội để cắt ghép thông tin, bóp méo bản chất sự việc và kích động tâm lý đám đông. Chúng còn triệt để khai thác các sự kiện quốc tế như “Mùa xuân Ả Rập”, phong trào “dù vàng” ở Hồng Kông, tình hình Myanmar, Bangladesh hay Nepal để so sánh khập khiễng, cổ súy cho các luận điệu về “cách mạng đường phố”, “cách mạng Gen Z” để kích động thế hệ trẻ tại Việt Nam vùng lên, xuống đường biểu tình với các luận điệu: “Đảng, Nhà nước chà đạp lên tự do, dân chủ của thanh niên”, “nhiệm vụ của thanh niên là phải đứng lên đấu tranh chống độc tài, đòi tự do dân chủ”, “Việt Nam sớm cũng bất ổn như Nepal, Indonesia”…
          Giành lại trận địa nhận thức
          Cuộc chiến trên không gian mạng không chỉ là cuộc cạnh tranh về thông tin, mà là cuộc đấu tranh bảo vệ bản lĩnh, niềm tin và khả năng tự định hướng của thế hệ trẻ. Nếu không có bản lĩnh và đủ tỉnh táo, người trẻ rất dễ bị cuốn vào các luồng thông tin sai lệch, lệ thuộc vào cảm xúc đám đông và từng bước bị dẫn dắt về nhận thức. Vì vậy, giành lại “trận địa nhận thức” trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu đối với thế hệ trẻ, mà còn là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với tương lai của dân tộc. Nếu khối óc của thế hệ trẻ bị chiếm lĩnh, chúng ta sẽ mất tất cả. Vì vậy để giành thắng lợi trong cuộc chiến không tiếng súng này, thế hệ trẻ cần:
          Thứ nhất, người trẻ phải thoát khỏi sự lệ thuộc vào thuật toán và tâm lý đám đông
          Trước tiên người trẻ phải thay đổi cách tiếp cận thông tin trên không gian mạng. Thay vì phụ thuộc vào nội dung do thuật toán đề xuất, cần chủ động lựa chọn nguồn tin chính thống, đa chiều và có kiểm chứng; hình thành thói quen đọc sâu thay vì chỉ tiếp nhận các video ngắn, nội dung giật gân hay thông tin mang tính kích động.
          Bên cạnh đó, người trẻ cần biết kiểm soát hành vi sử dụng mạng xã hội. Càng xem các nội dung tiêu cực, cực đoan hoặc giật gân, thuật toán càng tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự, khiến người dùng dễ bị cuốn vào “vòng xoáy thông tin” một chiều và dần đánh mất khả năng tư duy độc lập. Vì vậy, người trẻ cần chủ động “làm sạch” không gian mạng của mình bằng cách hạn chế tiếp cận các nội dung độc hại, chọn lọc nguồn thông tin tích cực và kiểm soát thời gian sử dụng mạng xã hội thay vì để cảm xúc và thuật toán dẫn dắt.
          Thoát khỏi sự lệ thuộc vào thuật toán không có nghĩa là rời bỏ công nghệ, mà là biết sử dụng công nghệ một cách tỉnh táo, chủ động và có trách nhiệm.
          Thứ hai, người trẻ phải rèn luyện tư duy phản biện để không bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch
          Trong môi trường mà cảm xúc thường được đẩy lên cao hơn lý trí, người trẻ rất dễ bị tác động bởi các clip viral, livestream hay những quan điểm cực đoan trên mạng xã hội. Vì vậy, thay vì tiếp nhận thông tin một cách thụ động, người trẻ cần hình thành thói quen đặt câu hỏi trước mỗi vấn đề: thông tin đến từ đâu? ai là người tạo ra? mục đích là gì? thông tin có đáng tin cậy hay không?
          Để làm được điều đó, người trẻ cần rèn luyện khả năng đọc đa chiều, đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và không nhìn nhận các vấn đề chính trị, xã hội chỉ qua vài video ngắn hoặc những nội dung cắt ghép trên mạng xã hội. Đặc biệt, cần tránh tâm lý thần tượng hóa các “KOL mạng”, xem mạng xã hội là nguồn thông tin duy nhất hoặc đánh đồng lượt tương tác với tính đúng đắn của thông tin.
          Tư duy phản biện không phải để phủ nhận mọi vấn đề, mà giúp người trẻ giữ được khả năng suy nghĩ độc lập và tỉnh táo trước các luồng thông tin sai lệch. Khi người trẻ biết phân tích, kiểm chứng và nhìn nhận vấn đề bằng lý trí, đó cũng là lúc các thủ đoạn thao túng cảm xúc và dẫn dắt nhận thức trên không gian mạng dần mất đi hiệu quả.
          Thứ ba, phải lấp đầy “khoảng trống lý tưởng” trước khi thông tin xấu độc chiếm lĩnh nhận thức người trẻ
          Một trong những nguy cơ đáng lo ngại hiện nay là một bộ phận người trẻ đang bị cuốn vào lối sống thực dụng, chạy theo sự nổi tiếng tức thời và tìm kiếm giá trị bản thân bằng lượt thích, lượt chia sẻ trên mạng xã hội. Khi thiếu lý tưởng sống, thiếu trách nhiệm xã hội và không có điểm tựa giá trị, người trẻ rất dễ bị tác động bởi các thông tin cực đoan, lệch chuẩn hoặc các luận điệu chống phá trên không gian mạng.
          Vì vậy, giáo dục lý tưởng sống, lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến cần được đặt ngang tầm với giáo dục tri thức và công nghệ. Điều đó không chỉ thực hiện qua sách vở hay các bài học lý thuyết, mà cần được bồi dưỡng thông qua hoạt động thực tiễn, phong trào tình nguyện, hoạt động cộng đồng, giáo dục lịch sử, văn hóa dân tộc và các giá trị tốt đẹp của xã hội.
 

             Thế hệ trẻ là những người tiên phong, đi đầu trong mọi hoạt động

           Trong quá trình ấy, gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn và báo chí phải đóng vai trò định hướng, đồng hành và tạo môi trường để người trẻ rèn luyện bản lĩnh, trách nhiệm xã hội và khả năng tự định hướng nhận thức. Khi có lý tưởng sống đúng đắn và nền tảng giá trị vững vàng, người trẻ sẽ có đủ “sức đề kháng” trước các luồng thông tin sai lệch và những chiến lược thao túng nhận thức trên không gian mạng của các thế lực thù địch, phản động.
           Thứ tư, người trẻ phải chủ động lan tỏa thông tin tích cực và bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng
          Không thể giành lại không gian mạng nếu giới trẻ chỉ đứng ngoài quan sát hoặc im lặng trước các thông tin sai lệch. Bên cạnh khả năng “tự đề kháng” với thông tin xấu độc, các thanh thiếu niên cần chủ động tham gia xây dựng môi trường mạng tích cực bằng cách chia sẻ thông tin chính xác, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và lên tiếng trước các nội dung sai trái, xuyên tạc.
          Mỗi bài viết tích cực, mỗi video truyền cảm hứng hay mỗi nội dung về lịch sử, văn hóa, lòng yêu nước nếu được truyền tải bằng ngôn ngữ gần gũi với giới trẻ đều có khả năng tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng. Đây cũng là cách để từng bước thu hẹp “đất sống” của các thông tin xấu độc và những luận điệu chống phá trên môi trường số.
          Cuộc chiến trên không gian mạng là cuộc chiến lâu dài, phức tạp và đặc biệt nguy hiểm bởi đối tượng bị tác động trực tiếp chính là giới trẻ. Ngày nay, thế hệ trẻ Việt Nam đang khẳng định trí tuệ, bản lĩnh và vị thế của mình trên nhiều lĩnh vực; đồng thời là lực lượng nhanh nhạy tiếp cận cái mới, dám nghĩ, dám làm, đi đầu trong học tập, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
           Chính vì vậy, bảo vệ nhận thức của thế hệ trẻ hôm nay không chỉ là bảo vệ một thế hệ, mà còn là bảo vệ tương lai của dân tộc và nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số. Người trẻ cần chủ động giành lại “mặt trận thông tin”, không để bị dẫn dắt bởi thuật toán, tâm lý đám đông hay các luồng thông tin sai lệch trên không gian mạng. Đó cũng là cách để nuôi dưỡng bản lĩnh, khát vọng cống hiến và phát huy tinh thần hành động của tuổi trẻ Việt Nam.
 

Ths Trịnh Thị Thứ
Giảng viên Khoa Xây dựng Đảng