Trong dòng chảy của lịch sử dân tộc Việt Nam, có những sự kiện không chỉ ghi dấu một thời khắc, mà còn mở ra một kỷ nguyên mới, định hình con đường phát triển của cả quốc gia, dân tộc. Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 06/01/1946 chính là một sự kiện như thế – một mốc son rực rỡ, một bản tuyên ngôn sống động về quyền làm chủ của nhân dân Việt Nam sau hàng chục năm nô lệ lầm than.
         Quyết sách lớn của một nhà nước non trẻ nhưng giàu bản lĩnh
        Sau thắng lợi vang dội của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời, mở ra trang sử mới cho dân tộc. Tuy nhiên, nền độc lập vừa giành được đứng trước muôn vàn thử thách nghiệt ngã: Thù trong, giặc ngoài chực chờ; nền kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh và nạn đói; hơn 90% dân số mù chữ; các thế lực phản động ráo riết tìm cách phủ nhận tính chính danh của chính quyền cách mạng.
          Trong bối cảnh “ngàn cân treo sợi tóc” ấy, việc tổ chức Tổng tuyển cử để bầu ra Quốc hội – cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân – không chỉ là một nhiệm vụ chính trị quan trọng, mà còn là một quyết sách chiến lược mang tầm vóc lịch sử. Ngày 8/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 14 ra quy định mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội. Quyết định này thể hiện tư duy dân chủ sắc bén, niềm tin mãnh liệt vào Nhân dân và bản lĩnh chính trị vững vàng của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
          Ngày hội chính trị chưa từng có trong lịch sử dân tộc
         Ngày 06 tháng 01 năm 1946, lần đầu tiên trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, người dân Việt Nam – từ người nông dân chân lấm tay bùn, người công nhân nhà máy, đến trí thức, tiểu thương – đều bình đẳng cầm trên tay lá phiếu, trực tiếp lựa chọn những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình.
          Không phân biệt nam – nữ, dân tộc, tôn giáo, thành phần xã hội, mọi công dân từ 18 tuổi trở lên đều được thực hiện quyền công dân thiêng liêng. Trong điều kiện chiến tranh còn hiện hữu, phương tiện thông tin nghèo nàn, cơ sở vật chất thiếu thốn, nhưng khắp các làng quê, phố thị, không khí ngày bầu cử vẫn tưng bừng, rộn ràng, thấm đẫm niềm tin và hy vọng.
          Tổng số cử tri đi bỏ phiếu đạt tỷ lệ 89% – một con số biết nói, phản ánh lòng dân quy tụ, niềm tin son sắt của Nhân dân đối với Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Kết quả, cuộc Tổng tuyển cử đã bầu được 333 đại biểu, trong đó có 57% số đại biểu thuộc các đảng phái khác nhau; 43% số đại biểu không đảng phái; 87% số đại biểu là công nhân, nông dân, chiến sỹ cách mạng; 10 đại biểu nữ và 34 đại biểu dân tộc thiểu số, tạo nên một Quốc hội mang đậm bản chất dân chủ và tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc.
          Giá trị lịch sử và ý nghĩa chính trị sâu sắc
         Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên đã hiện thực hóa một bước nhảy vọt về chất trong đời sống chính trị – xã hội của dân tộc Việt Nam. Từ thân phận người dân mất nước, bị trị, nhân dân Việt Nam đã vươn lên trở thành chủ thể của quyền lực nhà nước, trực tiếp tham gia xây dựng chính quyền của mình.
Không chỉ vậy, Quốc hội được bầu ra bằng con đường dân chủ đã xác lập tính hợp pháp, hợp hiến và chính danh của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trước quốc dân đồng bào và trước dư luận quốc tế. Đây là cơ sở chính trị – pháp lý vững chắc để Nhà nước non trẻ đứng vững, vượt qua sóng gió, từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
          Đặc biệt, Quốc hội khóa I đã thông qua Hiến pháp năm 1946 – bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta, được đánh giá là dân chủ, tiến bộ, tư tưởng nhân quyền và tinh thần pháp quyền, đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của Nhà nước pháp quyền cách mạng Việt Nam.
          Giá trị trường tồn đối với sự nghiệp cách mạng hôm nay
          Gần 80 năm đã trôi qua, nhưng ánh sáng của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên vẫn còn nguyên giá trị, tiếp tục soi đường cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự kiện lịch sử này khẳng định một chân lý bền vững: Sức mạnh của Đảng và Nhà nước bắt nguồn từ lòng dân; mọi quyền lực nhà nước đều thuộc về Nhân dân.
          Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc ôn lại giá trị của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 không chỉ mang ý nghĩa tri ân lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm phát huy dân chủ, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
          Nhìn lại Cuộc tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 không chỉ là một mốc son chói lọi trong lịch sử cách mạng Việt Nam, mà còn là một biểu tượng sống động của khát vọng độc lập, tự do, dân chủ của dân tộc ta; khẳng định bản chất dân chủ, tiến bộ của Nhà nước ta ngay từ những ngày đầu thành lập. Đây là kết quả trực tiếp của sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh to lớn của Nhân dân khi được trao quyền làm chủ. Phát huy giá trị lịch sử và bài học sâu sắc của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên, mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên hôm nay càng phải nêu cao tinh thần trách nhiệm trước Nhân dân, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng trong sạch, vững mạnh, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
 

ThS. Phạm Thị Ngọc Diệp
Giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật