Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện nền hành chính nhà nước theo hướng “dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, có năng lực kiến tạo phát triển, liêm chính, phục vụ nhân dân” [1] đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Trong đó, y, bác sỹ trong hệ thống y tế công lập là lực lượng trực tiếp thực hiện quyền con người về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe – một trong những quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận [2]. Khác với nhiều lĩnh vực quản lý hành chính khác, hoạt động nghề nghiệp của y, bác sỹ gắn liền với tính mạng, sức khỏe, danh dự và quyền lợi hợp pháp của người dân, đồng thời, chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật và các chuẩn mực đạo đức xã hội. Do đó, vấn đề đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ không chỉ là yêu cầu nội tại của ngành y tế mà còn là đòi hỏi tất yếu từ việc xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm.

          1. Đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ – một yêu cầu đặc thù trong quản lý hành chính nhà nước
          Theo quy định tại Điều 3, Luật Viên chức năm 2010: “Đạo đức nghề nghiệp là các chuẩn mực về nhận thức và hành vi phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quy định”. Đối với y, bác sỹ trong hệ thống y tế công lập, đạo đức nghề nghiệp vừa mang những đặc điểm chung của đạo đức nghề nghiệp nói chung, vừa có những yêu cầu đặc thù gắn với tính chất nghề nghiệp.
          Về mặt pháp lý, y, bác sỹ làm việc trong các cơ sở y tế công lập là viên chức nhà nước, chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật Viên chức. Luật quy định viên chức có nghĩa vụ “trách nhiệm trong hoạt động nghề nghiệp; thực hiện đúng các quy định, nội quy, quy chế làm việc của đơn vị sự nghiệp công lập”, đồng thời “Có thái độ lịch sự, tôn trọng Nhân dân” [3]. Đây là những yêu cầu cốt lõi phản ánh nội dung đạo đức nghề nghiệp trong thực thi nhiệm vụ phục vụ xã hội.
          Bên cạnh đó, hoạt động nghề nghiệp của y, bác sỹ mang tính nhân đạo sâu sắc, đặt con người ở vị trí trung tâm. Vì vậy, đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ quy định hành chính mà còn phải thể hiện ở tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm, thái độ chuẩn mực và ý thức bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bệnh – những giá trị nền tảng của nền hành chính phục vụ.
          2. Đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ trong mối quan hệ với xây dựng nền hành chính phục vụ
          Nền hành chính phục vụ đòi hỏi mọi hoạt động của bộ máy nhà nước phải hướng tới phục vụ Nhân dân, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Trong lĩnh vực y tế, yêu cầu này được thể hiện trực tiếp thông qua hành vi công vụ và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ y, bác sỹ.
          Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh, người hành nghề có nghĩa vụ “Tôn trọng các quyền của người bệnh, có thái độ ân cần, hòa nhã với người bệnh… Đối xử bình đẳng với người bệnh, không để lợi ích cá nhân hay sự phân biệt đối xử ảnh hưởng đến quyết định chuyên môn của mình.” [4]. Những quy định này không chỉ mang tính chuyên môn mà còn phản ánh rõ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong mối quan hệ giữa viên chức y tế với người dân – đối tượng được phục vụ.
          Trong nền hành chính phục vụ, người dân không chỉ là “đối tượng quản lý” mà là chủ thể của quyền. Vì vậy, đạo đức nghệ nghiệp của y, bác sỹ còn thể hiện ở trách nhiệm giải trình, minh bạch thông tin trong hoạt động khám, chữa bệnh. Việc cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực cho người bệnh là cơ sở để bảo đảm quyền được biết, quyền được lựa chọn và quyền được bảo vệ của công dân trong lĩnh vực y tế.
          3. Một số vấn đề đặt ra về đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ hiện nay
          Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những đóng góp to lớn của đội ngũ y, bác sỹ trong sự nghiệp chăm sóc sức khỏe Nhân dân, đạo đức nghề nghiệp trong hệ thống y tế công lập vẫn còn một số vấn đề đặt ra.
          Một bộ phận y, bác sỹ chịu áp lực lớn về khối lượng công việc, điều kiện làm việc và thu nhập, ảnh hưởng nhất định đến thái độ phục vụ và chất lượng thực thi công vụ. Bên cạnh đó, nhận thức về đạo đức nghề nghiệp của một số viên chức y tế chưa thật đầy đủ, dẫn đến những hạn chế trong giao tiếp, ứng xử hành chính với người bệnh.
          Ngoài ra, công tác quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm về đạo đức nghề nghiệp ở một số cơ sở y tế công lập chưa thật sự nghiêm minh, chưa tạo được sức răn đe và phòng ngừa hiệu quả, ảnh hưởng đến mục tiêu xây dựng nền hành chính phục vụ.
          4. Yêu cầu nâng cao đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ từ xây dựng nền hành chính phục vụ
          Từ yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ, việc nâng cao đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ trong hệ thống y tế công lập cần được thực hiện đồng bộ.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật liên quan đến đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi trong tổ chức thực hiện. Cụ thể hóa các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp thành quy tắc ứng xử nghề nghiệp gắn với từng vị trí việc làm trong cơ sở y tế công lập; quy định rõ mối quan hệ giữa vi phạm đạo đức nghề nghiệp và hình thức xử lý kỷ luật, tránh tình trạng nể nang, né tránh hoặc xử lý không thống nhất. Việc hoàn thiện thể chế không chỉ nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính mà còn tạo hành lang pháp lý rõ ràng để y, bác sỹ yên tâm thực hiện nhiệm vụ, hạn chế rủi ro pháp lý trong hoạt động chuyên môn.
          Thứ hai, cần đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, gắn với giáo dục pháp luật, lý luận chính trị và kỹ năng hành chính cho đội ngũ y, bác sỹ, nhất là đội ngũ lãnh đạo, quản lý trong các cơ sở y tế công lập. Trong nền hành chính phục vụ, đạo đức nghề nghiệp không thể hình thành một cách tự phát mà phải được bồi dưỡng thường xuyên, có hệ thống. Do đó, cần đổi mới nội dung và phương thức đào tạo, bồi dưỡng đối với đội ngũ y, bác sỹ trong hệ thống y tế công lập. Theo đó, chương trình bồi dưỡng cần kết hợp chặt chẽ giữa đạo đức nghề nghiệp, pháp luật hành chính và kỹ năng phục vụ người dân; gắn nội dung đạo đức nghề nghiệp với xử lý tình huống thực tiễn trong khám, chữa bệnh, nhất là các tình huống liên quan đến giao tiếp, giải trình, bảo vệ quyền người bệnh; chú trọng đào tạo đội ngũ lãnh đạo, quản lý y tế – những người giữ vai trò nêu gương, lan tỏa chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong đơn vị.
          Thứ ba, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, kết hợp hài hòa giữa giáo dục, phòng ngừa và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, qua đó xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, nhân văn và trách nhiệm. Đẩy mạnh kiểm tra, giám sát việc thực hiện đạo đức nghề nghiệp trong các cơ sở y tế công lập, nhất là ở các vị trí trực tiếp, thường xuyên tiếp xúc với người bệnh. Thực hiện nghiêm nguyên tắc công khai, minh bạch trong tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của người bệnh. Gắn kết quả thực hiện đạo đức nghề nghiệp với đánh giá, xếp loại viên chức, coi đây là tiêu chí quan trọng trong công tác cán bộ.
          Thứ tư, bảo đảm chế độ, chính sách đãi ngộ – nền tảng để y, bác sỹ yên tâm công tác, tận tâm với nghề. Một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ là bảo đảm chế độ, chính sách đãi ngộ phù hợp, nhất là đối với đội ngũ công tác tại y tế cơ sở, vùng sâu, vùng xa, khu vực khó khăn. Thực tiễn cho thấy, khi điều kiện làm việc và đời sống của y, bác sỹ không được bảo đảm, việc đòi hỏi họ duy trì tinh thần tận tâm, trách nhiệm công vụ ở mức cao sẽ gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, cần tiếp cận vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong mối quan hệ hữu cơ với chính sách tiền lương, phụ cấp và điều kiện làm việc. Theo đó, cần tiếp tục cải cách chính sách tiền lương đối với viên chức y tế theo hướng bảo đảm mức sống, phù hợp với tính chất lao động đặc thù và áp lực nghề nghiệp; thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ phụ cấp ưu đãi nghề, phụ cấp thu hút, phụ cấp đặc thù đối với y, bác sỹ công tác tại y tế cơ sở và vùng khó khăn; có chính sách hỗ trợ nhà ở, điều kiện sinh hoạt, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho y, bác sỹ ở tuyến cơ sở, tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài.
          Thứ năm, xây dựng môi trường làm việc nhân văn, lấy phục vụ Nhân dân làm giá trị cốt lõi. Bên cạnh các giải pháp về thể chế, đào tạo và chính sách, việc nâng cao đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ cần gắn với xây dựng môi trường làm việc nhân văn, chuyên nghiệp trong các cơ sở y tế công lập. Môi trường đó phải tôn trọng và bảo vệ danh dự, uy tín nghề nghiệp của y, bác sỹ; khuyến khích tinh thần trách nhiệm, tận tâm, sáng tạo trong thực thi nhiệm vụ; gắn đạo đức nghề nghiệp với văn hóa công sở và văn hóa phục vụ người dân. Đây chính là nền tảng để đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ được hình thành bền vững, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ hiệu quả, gần dân và vì Nhân dân.
          Tóm lại, đạo đức nghề nghiệp của y, bác sỹ trong hệ thống y tế công lập là yếu tố then chốt góp phần bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính phục vụ. Việc nâng cao đạo đức nghề nghiệp không chỉ là trách nhiệm của mỗi y, bác sỹ mà còn là nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan quản lý nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị. Chú trọng xây dựng và phát huy đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ y, bác sỹ chính là góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, nâng cao chất lượng dịch vụ công và xây dựng nền hành chính nhà nước vì Nhân dân phục vụ.
 

Thạc sĩ Phạm Thị Ngọc Diệp
Giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật

 
CHÚ THÍCH
[1] Nghị quyết số 76/NQ-CP của Chính phủ ngày 15 tháng 7 năm 2021 về ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 – 2030.
[2] Điều 38, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
[3] Điều 16, Điều 17, Luật Viên chức năm 2010, sửa đổi, bổ sung năm 2019.
[4] Điều 44, Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2023.