Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Văn Đồng (01/3/1906 – 01/3/2026), cùng ôn lại cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vẻ vang của đồng chí, chúng ta càng thêm tự hào về một nhà lãnh đạo kiên trung, một học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời là nhà ngoại giao tài năng, có uy tín lớn trên trường quốc tế, người đã góp phần quan trọng vào việc khẳng định vị thế Việt Nam trong thế kỷ XX.
          Sinh ra trong một gia đình trí thức yêu nước tại xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi (nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi), từ rất sớm đồng chí Phạm Văn Đồng đã tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ và hòa mình vào phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên. Năm 1926, sau khi giác ngộ cách mạng, đồng chí sang Quảng Châu (Trung Quốc) tham gia lớp huấn luyện cán bộ do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp tổ chức. Đây là bước ngoặt quyết định trong cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí, đặt nền móng cho bản lĩnh chính trị, tư duy chiến lược và phong cách đối ngoại sau này.
           Dấu ấn ngoại giao từ những năm đầu cách mạng
          Ngay từ những năm đầu hoạt động cách mạng, năng lực và phẩm chất đối ngoại của đồng chí đã từng bước được hình thành và rèn luyện. Trong thời gian học tập và hoạt động tại Quảng Châu, đồng chí tham gia công tác tổ chức, tuyên truyền và liên hệ quốc tế của tổ chức cách mạng, qua đó tích lũy kinh nghiệm thực tiễn và đặt nền tảng cho phong cách ngoại giao sau này. Năm 1940, Đồng chí được cử làm Phó Chủ nhiệm Văn phòng Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội tại Nam ….? Trung Quốc. Những hoạt động này tuy còn ở giai đoạn đầu nhưng đã thể hiện năng lực giao tiếp quốc tế, tầm nhìn và phong thái đĩnh đạc của một nhà ngoại giao tương lai.
          Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời trong bối cảnh phải đối diện với muôn vàn khó khăn, thách thức cả trong và ngoài nước. Đồng chí Phạm Văn Đồng được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Quốc hội tin tưởng cử làm Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đàm phán chính thức với Chính phủ Pháp tại Hội nghị Phông-ten-nơ-blô năm 1946. Dù cuộc đàm phán diễn ra trong điều kiện vô cùng phức tạp, đồng chí đã thể hiện rõ lập trường kiên định bảo vệ độc lập, chủ quyền dân tộc, đồng thời thể hiện thiện chí hòa bình, hợp tác của Chính phủ Việt Nam.
          Tỏa sáng tại Hội nghị Giơ-ne-vơ năm 1954
           Một trong những dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp ngoại giao của đồng chí Phạm Văn Đồng là vai trò Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ ta tại Hội nghị Giơ-ne-vơ năm 1954.
           Với cương vị Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, đồng chí trực tiếp tham gia đàm phán với các cường quốc như Liên Xô, Trung Quốc, Mỹ, Anh, Pháp về vấn đề chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương. Trong bối cảnh tình hình quốc tế phức tạp, lợi ích các bên đan xen, đồng chí đã thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy sắc sảo và nghệ thuật ngoại giao tinh tế.
           Những phát biểu đanh thép, lập luận chặt chẽ và phong thái điềm tĩnh của đồng chí Phạm Văn Đồng tại Hội nghị đã góp phần quan trọng đưa đến việc ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ, tạo cơ sở pháp lý quốc tế cho việc chấm dứt chiến sự ở Đông Dương và mở ra cục diện mới cho cách mạng Việt Nam. Từ đây, tên tuổi của đồng chí nổi bật trên chính trường quốc tế, trở thành biểu tượng của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam.
           Hoạch định và triển khai đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước
           Giai đoạn 1954 - 1961 là thời kỳ đồng chí trực tiếp giữ vai trò trung tâm trong việc hình thành và tổ chức thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng trong điều kiện đất nước tạm thời chia cắt. Trên cương vị Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ, kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Trưởng ban Đối ngoại Trung ương, đồng chí Phạm Văn Đồng đã có nhiều đóng góp to lớn trong việc hoạch định và triển khai đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
          Đồng chí nhiều lần dẫn đầu các đoàn đại biểu cấp cao đi thăm chính thức các nước xã hội chủ nghĩa anh em, tham dự các hoạt động và diễn đàn quốc tế quan trọng, trong đó có Hội nghị cấp cao Á – Phi tại Băng-đung (1955) và nhiều cơ chế hợp tác quốc tế khác. Qua đó, đồng chí tích cực tranh thủ sự ủng hộ quốc tế đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
          Với quan điểm có tính nguyên tắc, lập trường kiên định về độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, song rất linh hoạt, mềm dẻo trong phương pháp, đồng chí đã vận dụng sáng tạo phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa “kiên cường và mềm dẻo”, giữa “nguyên tắc và sách lược”, giữa lý trí sắc bén và tình cảm chân thành.
          Phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh được kế thừa và phát triển
          Là một trong những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Phạm Văn Đồng đã thấm nhuần sâu sắc tư tưởng và phong cách ngoại giao của Người. Trong mọi hoạt động đối ngoại, đồng chí luôn thể hiện sự giản dị, khiêm tốn, chân thành nhưng hết sức kiên định.
          Bạn bè quốc tế không chỉ kính trọng đồng chí với tư cách là một nhà lãnh đạo cao cấp của Việt Nam, mà còn cảm phục ở nhân cách, trí tuệ và phong thái ứng xử văn hóa. Đồng chí được đánh giá là một nhà ngoại giao “nhìn xa trông rộng, tinh tế và linh hoạt, kiên cường và mềm dẻo, ứng xử nhanh nhạy, sáng tạo”, luôn giữ vững lập trường chính trị sáng suốt trước những biến động của thời cuộc.
          Đặc biệt, đồng chí luôn coi ngoại giao không chỉ là đấu tranh bảo vệ lợi ích quốc gia, mà còn là cầu nối của hòa bình, hữu nghị và tiến bộ giữa các dân tộc. Trong những chuyến công tác quốc tế, đồng chí thường xuyên thể hiện sự chia sẻ chân thành trước những khó khăn, mất mát của nhân dân các nước bạn, góp phần vun đắp tình đoàn kết quốc tế.
          Giá trị và ý nghĩa đối với công tác đào tạo lý luận chính trị hiện nay
          Sự nghiệp ngoại giao của đồng chí Phạm Văn Đồng là một bộ phận quan trọng trong di sản lý luận và thực tiễn của Đảng. Đối với các trường chính trị, việc nghiên cứu, tuyên truyền về tấm gương và phong cách ngoại giao của Đồng chí có ý nghĩa sâu sắc trong giáo dục lý tưởng cách mạng, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và tinh thần độc lập, tự chủ cho đội ngũ cán bộ, đảng viên.
          Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, bài học về kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, về nghệ thuật “dĩ bất biến, ứng vạn biến” trong đối ngoại càng có giá trị thực tiễn sâu sắc.
           Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Văn Đồng là dịp để cán bộ, giảng viên, học viên nhà trường thành kính tưởng nhớ và tri ân những cống hiến to lớn của đồng chí; đồng thời tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại của Đảng trong tình hình mới. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Phạm Văn Đồng mãi là tấm gương sáng về trí tuệ, bản lĩnh và đạo đức cách mạng; đặc biệt trong lĩnh vực đối ngoại, đồng chí xứng đáng được ghi nhận là một trong những nhà ngoại giao tiêu biểu của cách mạng Việt Nam thế kỷ XX.
 

Thạc sĩ Lưu Thị Thu Hà
Khoa Xây dựng Đảng

 

- Tài liệu tham khảo:
 Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 120 năm ngày sinh đồng chí Phạm Văn Đồng (01/3/1906 - 01/3/2026)