Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định rõ chủ trương phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hoá và con người Việt Nam, coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của giai đoạn phát triển mới. So với Văn kiện Đại hội XIII, những điểm bổ sung và phát triển không chỉ thể hiện sự kế thừa tư tưởng, mà còn khẳng định bước phát triển mới trong nhận thức lý luận và chỉ đạo thực tiễn của Đảng ta về vai trò của văn hoá và con người trong phát triển đất nước.
            Từ “phát triển toàn diện” đến “phát triển mạnh mẽ, toàn diện” - sự chuyển biến mang tính đột phá
          Tại Đại hội XIII, Đảng ta đã xác định: “Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hoá thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”[1]. Tư duy đó đã tạo nền tảng quan trọng cho việc khẳng định vị trí của văn hoá trong đời sống chính trị - xã hội và phát triển kinh tế bền vững.
          Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, khi Việt Nam bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế sâu rộng, đòi hỏi phải có một bước chuyển mạnh mẽ hơn về tư duy và hành động trong phát triển văn hoá và con người.
          Bởi lẽ, văn hoá không chỉ là “phần hồn” của dân tộc, mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực tinh thần quyết định hướng phát triển bền vững của đất nước. Mặt khác, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và tác động mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp 4.0, nguy cơ “xâm lăng văn hóa” và mai một bản sắc dân tộc đang trở nên rõ nét hơn bao giờ hết, như sự du nhập ồ ạt của các sản phẩm văn hóa ngoại lai, lối sống thực dụng, đề cao cá nhân, cùng với ảnh hưởng của không gian mạng đã làm một bộ phận người dân, nhất là giới trẻ, có biểu hiện xa rời các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Nếu không có sự chọn lọc và định hướng đúng đắn, bản sắc văn hóa Việt Nam có thể bị phai nhạt, thậm chí bị hòa tan trong dòng chảy toàn cầu hóa.
          Chính vì vậy, cụm từ “phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hoá và con người Việt Nam”[2] trong Văn kiện Đại hội XIV mang ý nghĩa định hướng chiến lược sâu sắc. Nó thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, đồng thời phản ánh yêu cầu cấp thiết của thời đại là đưa văn hoá thực sự trở thành một trụ cột quan trọng trong phát triển quốc gia.
          Bổ sung hệ giá trị - nền tảng lý luận mới cho phát triển con người và văn hoá.
          Một điểm phát triển rất quan trọng trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng là tiếp tục hoàn thiện và làm rõ bốn hệ giá trị cốt lõi gồm: hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới.
          Nếu như Văn kiện Đại hội XIII mới chỉ nêu định hướng “tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá và chuẩn mực con người Việt Nam”[3] thì ở Đại hội XIV, Đảng ta mở rộng và cụ thể hoá hơn khi bổ sung các hệ giá trị bao gồm: hệ giá trị quốc gia là Hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc; hệ giá trị văn hóa Việt Nam: Dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học; hệ giá trị gia đình Việt Nam: Tiến bộ, văn minh, ấm no, hạnh phúc; chuẩn mực con người Việt Nam: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo.
          Sự bổ sung này phản ánh tư duy toàn diện, biện chứng và nhân văn sâu sắc của Đảng: văn hoá và con người không tồn tại trong khoảng trống, mà được hình thành, phát triển trong không gian của gia đình, cộng đồng và xã hội. Đây chính là cơ sở để hiện thực hoá mục tiêu phát triển con người Việt Nam toàn diện cả về đức, trí, thể, mỹ và năng lực sáng tạo.
           Từ văn hoá đời sống đến văn hoá lãnh đạo, quản lý và kinh doanh
           Một trong những điểm mới và tiến bộ rõ rệt trong Văn kiện Đại hội XIV là mở rộng phạm vi văn hoá sang những lĩnh vực vốn trước đây ít được đề cập: văn hoá trong lãnh đạo, quản lý, công vụ, doanh nghiệp và kinh doanh. Văn kiện khẳng định “chú trọng phát triển văn hóa chính trị. Phát triển văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa khởi nghiệp sáng tạo và đạo đức doanh nhân”[4]
           Đây là bước phát triển tư duy quan trọng, thể hiện nhận thức sâu sắc rằng: văn hoá không chỉ là lĩnh vực nghệ thuật, di sản hay phong tục, mà còn là tinh thần, đạo đức và phong cách ứng xử trong mọi hoạt động xã hội.
          Khi “văn hoá” thấm vào từng hành vi lãnh đạo, từng quyết định quản lý, từng hoạt động sản xuất - kinh doanh, thì đó chính là biểu hiện của một xã hội văn minh, nhân văn và phát triển bền vững.
          Điều này cho thấy Đảng ta đang hướng tới xây dựng một nền văn hoá của liêm chính, trách nhiệm, sáng tạo và cống hiến, nơi mỗi cán bộ, đảng viên và công dân đều trở thành chủ thể sáng tạo, lan toả giá trị tốt đẹp trong cộng đồng.
           Thích ứng với thời đại số và hội nhập quốc tế
           Bước vào thời đại chuyển đổi số, văn hoá không thể đứng ngoài cuộc. Văn kiện Đại hội XIV đã kịp thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp văn hoá, dịch vụ văn hoá, truyền thông và văn hoá số, gắn với phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Đây là bước đi phù hợp với xu thế toàn cầu, khi văn hoá không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là nguồn lực kinh tế quan trọng. Song song với đó, Đảng yêu cầu kiên quyết đấu tranh loại bỏ các sản phẩm độc hại, xuyên tạc, phản văn hoá, bảo vệ không gian mạng an toàn, nhân văn, góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
            Khẳng định vị trí trung tâm của con người Việt Nam thời đại mới
          Qua các kỳ Đại hội, các nghị quyết chuyên đề của Đảng thì con người luôn giữ vị trí trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Nhưng đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục làm rõ và cụ thể hóa mô hình con người Việt Nam trong thời kỳ mới, với những yêu cầu toàn diện về “đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số”[5].
           Quan điểm này thể hiện bước phát triển mới trong nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của con người, trên cơ sở kế thừa và phát triển các quan điểm đã được xác lập trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (ngày 16-7-1998) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Các nghị quyết trên chủ yếu nhấn mạnh việc giữ gìn, phát huy các giá trị đạo đức, bản sắc văn hóa truyền thống, gắn với hội nhập.
            Đến Văn kiện Đại hội XIV và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 15/3/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới, đã nâng tầm nhận thức của Đảng thông qua việc xác định con người không chỉ là mục tiêu mà còn là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể sáng tạo, nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và xã hội số.
Như vậy, Văn kiện Đại hội XIV đã thể hiện rõ bước chuyển trong tư duy lý luận, từ tiếp cận thiên về giá trị truyền thống sang xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, hài hòa giữa phẩm chất, năng lực và kỹ năng, đáp ứng yêu cầu của thời đại chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Qua đó khẳng định nhất quán quan điểm: đầu tư cho con người là đầu tư cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước, cho tương lai lâu dài của dân tộc.
            Từ nhận thức đến hành động - từ giá trị tinh thần đến sức mạnh nội sinh
           Những điểm bổ sung, phát triển trong Văn kiện Đại hội XIV không chỉ là sự điều chỉnh về ngôn từ, mà là bước phát triển về tư duy và tầm nhìn chiến lược của Đảng đối với văn hoá và con người.
          Từ “phát triển toàn diện” đến “phát triển mạnh mẽ, toàn diện” là sự thể hiện rõ nét tinh thần hành động, quyết tâm chính trị và khát vọng vươn lên.
          Đảng ta không chỉ coi văn hoá là “nền tảng tinh thần của xã hội”, mà còn là nguồn lực, động lực, sức mạnh mềm của quốc gia, góp phần quyết định cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời kỳ mới. Chính vì thế , văn hóa được đặt “ngang tầm” với các lĩnh vực “chính trị, kinh tế, xã hội, để văn hóa thực sự là nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn, hệ điều tiết phát triển nhanh và bền vững đất nước”[6].
         Nhìn tổng thể, những điểm bổ sung và phát triển trong Văn kiện Đại hội XIV về văn hoá và con người Việt Nam là bước tiến tư duy mang tính chiến lược, toàn diện và rất đúng đắn. Chúng thể hiện sự kế thừa sáng tạo, đồng thời mở ra hướng đi mới cho việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn với phát triển con người Việt Nam toàn diện, sáng tạo và nhân văn. Đó là biểu hiện sinh động của tư duy Đảng trong thời kỳ đổi mới và hội nhập.
 

---