Sắp xếp thôn, tổ dân phố là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa trực tiếp đối với tổ chức đời sống cộng đồng dân cư ở cơ sở. Đây không chỉ là việc điều chỉnh về quy mô, tên gọi hay phạm vi quản lý của thôn, tổ dân phố, mà sâu xa hơn là quá trình tổ chức lại không gian tự quản của Nhân dân theo hướng hợp lý hơn, hiệu quả hơn, phù hợp hơn với yêu cầu quản lý trong tình hình mới. Đối với tỉnh Tuyên Quang – một địa phương miền núi, có nhiều địa bàn dân cư phân tán, điều kiện đi lại còn khó khăn, nhiều thôn, bản gắn bó lâu đời với lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán của đồng bào các dân tộc, nhiệm vụ này càng cần được triển khai thận trọng, dân chủ, công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận cao trong Nhân dân.
          Thực hiện Kết luận số 34-KL/TW ngày 18/5/2026 của Bộ Chính trị về sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố; Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố; Nghị định số 185/2026/NĐ-CP ngày 26/5/2026 của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố; Kế hoạch số 03-KH/BCĐ ngày 24/5/2026 của Ban Chỉ đạo sắp xếp thôn, tổ dân phố tỉnh Tuyên Quang thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, thực hiện chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh cần được nhìn nhận đầy đủ cả về yêu cầu chính trị, pháp lý, quản lý và đời sống cộng đồng. Tinh thần xuyên suốt và sắp xếp phải đúng quy định, phù hợp thực tiễn, giữ ổn định địa bàn, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.
          Từ thực trạng hiện nay cho thấy, yêu cầu rà soát, sắp xếp thôn, tổ dân phố ở Tuyên Quang là rất rõ. Theo thống kê, toàn tỉnh có 3.802 thôn, tổ dân phố; trong đó có 3.257 thôn, tổ dân phố chưa đạt tiêu chí về quy mô hộ dân theo quy định, chiếm 85,66%[1]. Như vậy, số thôn, tổ dân phố đã đạt tiêu chí là 545 đơn vị, chiếm 14,34%. Đây là những con số quan trọng, phản ánh quy mô nhiệm vụ đặt ra đối với tỉnh trong quá trình tổ chức lại thôn, tổ dân phố gắn với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
          Chỉ thị số 21/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt ra yêu cầu sắp xếp thôn, tổ dân phố phải phù hợp với tiêu chí, điều kiện theo quy định của Chính phủ và yêu cầu quản lý của địa phương khi vận hành chính quyền địa phương 02 cấp; đồng thời phải xem xét đầy đủ các yếu tố đặc thù về lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán, điều kiện địa lý, quốc phòng, an ninh và sự gắn kết tự nhiên của cộng đồng dân cư. Đây là định hướng rất quan trọng đối với Tuyên Quang, bởi nếu chỉ tiếp cận việc sắp xếp bằng tư duy cơ học, lấy tiêu chí số hộ làm căn cứ duy nhất, sẽ khó phản ánh hết những đặc điểm riêng của một tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
          Theo Nghị định số 185/2026/NĐ-CP, thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư trong phạm vi đơn vị hành chính cấp xã; là nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và rộng rãi, phát huy các hình thức hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư, tổ chức để Nhân dân thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Như vậy, thôn, tổ dân phố không đơn thuần là cánh tay nối dài của cấp cơ sở, mà là không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi gắn kết người dân, nơi truyền tải chủ trương, chính sách, đồng thời cũng là nơi phản ánh tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị chính đáng của Nhân dân với cấp ủy, chính quyền.
          Chính vì vậy, sắp xếp thôn, tổ dân phố phải hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở, chứ không chỉ dừng lại ở việc giảm số lượng đầu mối. Một thôn, tổ dân phố sau sắp xếp cần có quy mô hợp lý hơn, điều kiện tổ chức hoạt động thuận lợi hơn, đội ngũ người hoạt động không chuyên trách có năng lực hơn, việc tuyên truyền, vận động Nhân dân hiệu quả hơn, khả năng triển khai nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng đời sống văn hóa và thực hiện chuyển đổi số ở cộng đồng dân cư tốt hơn.
           Đối với vùng trung du và miền núi phía Bắc, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định thôn phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 300 hộ trở lên. Đây là tiêu chuẩn quan trọng để các địa phương rà soát, xây dựng phương án sắp xếp. Tuy nhiên, Nghị định cũng cho phép quy mô số hộ gia đình có thể thấp hơn quy định chung đối với những địa bàn có yếu tố đặc thù như miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thôn đặc biệt khó khăn, địa hình chia cắt phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, dân cư sinh sống phân tán, địa bàn biên giới, hải đảo hoặc khu vực quy hoạch giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư. Quy định này thể hiện tinh thần linh hoạt, nhân văn và sát thực tiễn, rất phù hợp với điều kiện của tỉnh Tuyên Quang.
            Từ đối chiếu giữa thực trạng và quy định, có thể xác định: Tuyên Quang có tỷ lệ thôn, tổ dân phố chưa đạt tiêu chí quy mô hộ dân ở mức cao, vì vậy việc rà soát, xây dựng phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại là yêu cầu khách quan. Tuy nhiên, số lượng thôn, tổ dân phố thực tế phải sáp nhập và số lượng còn lại sau sắp xếp cần được xác định trên cơ sở đề án cụ thể của từng xã, phường, có xem xét đầy đủ yếu tố đặc thù. Cách tiếp cận đúng là kết hợp giữa tiêu chí định lượng về số hộ gia đình với các yếu tố định tính về địa hình, dân cư, văn hóa, quốc phòng, an ninh, điều kiện đi lại và sự gắn kết tự nhiên của cộng đồng.
 

Hội nghị quán triệt các văn bản của Trung ương và của tỉnh Tuyên Quang
về sắp xếp thôn, tổ dân phố ngày 25/5/2026
(nguồn ảnh: https://baotuyenquang.com.vn/)

 
          Tuyên Quang là địa bàn có nhiều thôn, bản hình thành từ lâu đời, gắn với truyền thống văn hóa, quan hệ cộng đồng, phong tục, tập quán và bản sắc của các dân tộc. Có những thôn, bản tuy quy mô dân cư không lớn, nhưng khoảng cách địa lý xa, địa hình chia cắt, đi lại khó khăn; nếu sáp nhập cơ học có thể gây bất tiện cho sinh hoạt, hội họp, quản lý địa bàn và tiếp cận thông tin của người dân. Do đó, trong quá trình xây dựng phương án sắp xếp, cấp ủy, chính quyền các địa phương cần đánh giá toàn diện, không chỉ dựa vào số hộ gia đình, mà còn phải tính đến điều kiện giao thông, khoảng cách đến trung tâm xã, nhà văn hóa, phong tục, tập quán, sự gắn kết cộng đồng, yêu cầu quốc phòng, an ninh và khả năng tổ chức hoạt động sau sắp xếp.
          Dân chủ là nguyên tắc xuyên suốt và là điều kiện tiên quyết để việc sắp xếp thôn, tổ dân phố đạt kết quả thực chất. Chỉ thị số 21/CT-TTg yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận cao của Nhân dân; bảo đảm người dân được thông tin đầy đủ, tham gia góp ý, giám sát việc sắp xếp theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Nghị định số 185/2026/NĐ-CP cũng quy định UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về Đề án thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố bằng hình thức phù hợp; tổng hợp, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến tham gia của Nhân dân trước khi trình HĐND cấp xã xem xét, quyết định.
          Điều đó đặt ra yêu cầu rất cụ thể trong thực tiễn triển khai ở Tuyên Quang. Người dân cần được biết rõ vì sao phải sắp xếp, sắp xếp như thế nào, tên gọi sau sắp xếp là gì, phạm vi địa bàn ra sao, nhà văn hóa và các thiết chế cộng đồng được quản lý, sử dụng như thế nào, đội ngũ người hoạt động không chuyên trách được bố trí ra sao, quyền lợi của người dân có bị ảnh hưởng hay không. Những vấn đề Nhân dân quan tâm cần được giải thích thấu đáo, dễ hiểu, gần gũi, tránh cách tuyên truyền một chiều, nặng thuật ngữ hành chính.
          Đồng thuận không thể có nếu thiếu thông tin, thiếu đối thoại và thiếu sự lắng nghe. Vì vậy, công tác tuyên truyền, vận động phải đi trước một bước. Kế hoạch số 03-KH/BCĐ của Ban Chỉ đạo tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong tuyên truyền, vận động Nhân dân, tạo sự thống nhất cao về tư tưởng, hành động và sự đồng thuận trong triển khai thực hiện. Đây là nhiệm vụ không chỉ của cơ quan nội vụ hay chính quyền cấp xã, mà là trách nhiệm chung của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, đội ngũ cán bộ cơ sở, bí thư chi bộ, trưởng thôn, trưởng ban công tác mặt trận và những người có uy tín trong cộng đồng.
          Ở địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vai trò của người có uy tín càng quan trọng. Họ là những người am hiểu phong tục, tập quán, tiếng nói, tâm lý và đời sống cộng đồng; có khả năng giải thích, vận động, hóa giải băn khoăn, góp phần tạo niềm tin trong Nhân dân. Do đó, trong quá trình sắp xếp thôn, tổ dân phố cần phát huy tốt vai trò của lực lượng này, nhất là trong việc nắm tình hình, tuyên truyền trực tiếp, giải thích chính sách, vận động Nhân dân tham gia góp ý, giám sát và thực hiện phương án đã được cấp có thẩm quyền quyết định.
          Một nội dung quan trọng khác là bố trí, sử dụng người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố sau sắp xếp. Chỉ thị số 21/CT-TTg yêu cầu lựa chọn, giới thiệu người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố là người có uy tín, sức khỏe, tâm huyết, trách nhiệm, có năng lực vận động quần chúng Nhân dân, từng bước trẻ hóa, nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ năng quản trị cộng đồng và chất lượng phục vụ Nhân dân. Đây là yêu cầu rất đúng với thực tiễn hiện nay, bởi sau sắp xếp, quy mô địa bàn có thể rộng hơn, số hộ dân nhiều hơn, nhiệm vụ của người hoạt động ở thôn, tổ dân phố cũng nặng nề và đa dạng hơn.
            Sắp xếp tổ chức phải đi đôi với nâng cao chất lượng đội ngũ. Người hoạt động ở thôn, tổ dân phố không chỉ làm nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền, vận động, mà còn tham gia hòa giải, nắm tình hình địa bàn, phản ánh kiến nghị của Nhân dân, hỗ trợ chính quyền cấp xã, hướng dẫn người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, sử dụng nền tảng số, tham gia xây dựng đời sống văn hóa và giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở. Vì vậy, bên cạnh lựa chọn đúng người, cần quan tâm bồi dưỡng kỹ năng tuyên truyền, vận động, hòa giải, quản trị cộng đồng, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số cho đội ngũ này.
          Trong quá trình triển khai, cần đặc biệt coi trọng ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội ở cơ sở. Sắp xếp thôn, tổ dân phố là việc liên quan trực tiếp đến đời sống cộng đồng, đến tên gọi quen thuộc, quan hệ xóm làng, sinh hoạt văn hóa, nhà văn hóa, các thiết chế cộng đồng và đội ngũ cán bộ cơ sở. Vì vậy, những vấn đề dễ phát sinh ý kiến khác nhau phải được nhận diện sớm, giải quyết thận trọng, công khai và hợp tình, hợp lý. Cấp ủy, chính quyền cơ sở cần chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, kịp thời xử lý thông tin sai lệch, không để phát sinh điểm nóng, không để các thế lực xấu lợi dụng xuyên tác, gây chia rẽ, làm giảm niềm tin của Nhân dân.
          Có thể khẳng định, sắp xếp thôn, tổ dân phố ở Tuyên Quang là nhiệm vụ cần thiết, nhưng cũng là công việc khó, nhạy cảm, đòi hỏi phương pháp lãnh đạo, chỉ đạo khoa học, dân chủ và sát cơ sở. Làm tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần tinh gọn tổ chức ở cơ sở, nâng cao hiệu quả quản lý của chính quyền cấp xã, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư, sử dụng hiệu quả đội ngũ người hoạt động không chuyên trách, thúc đẩy chuyển đổi số ở cộng đồng và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.
          Với tinh thần dân chủ, đồng thuận, phù hợp thực tiễn miền núi, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang cần được triển khai không nóng vội, không hình thức, không cào bằng, nhưng cũng phải bảo đảm nghiêm túc, đúng tiến độ, đúng quy định. Mỗi phương án sắp xếp phải xuất phát từ yêu cầu quản lý, từ lợi ích chính đáng của Nhân dân, từ sự ổn định và phát triển của cộng đồng dân cư. Trong nhiệm vụ chung đó, Trường Chính trị tỉnh Tuyên Quang cần phát huy vai trò là cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh, chủ động tham gia tuyên truyền, nghiên cứu, tổng kết thực tiễn; lồng ghép nội dung về sắp xếp thôn, tổ dân phố, thực hiện dân chủ ở cơ sở, kỹ năng tuyên truyền, vận động Nhân dân, kỹ năng đối thoại, xử lý tình huống phát sinh ở cộng đồng dân cư vào các chương trình đào tạo, bồi dưỡng phù hợp. Đồng thời, nhà trường cần phối hợp với các cơ quan chức năng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cấp xã, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, bí thư chi bộ, trưởng ban công tác mặt trận về phương pháp nắm bắt dư luận, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng, tạo sự đồng thuận xã hội và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị cơ sở.
          Sắp xếp thôn, tổ dân phố không làm mất đi bản sắc cộng đồng, nếu quá trình đó được thực hiện trên cơ sở tôn trọng lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Sắp xếp thôn, tổ dân phố cũng không chỉ là giảm đầu mối, mà là cơ hội để củng cố tổ chức ở cơ sở, nâng cao chất lượng tự quản, xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, văn minh, an toàn, phát triển. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của nhiệm vụ sắp xếp thôn, tổ dân phố ở Tuyên Quang trong giai đoạn hiện nay: dân chủ để tạo đồng thuận, đồng thuận để giữ ổn định, phù hợp với thực tiễn miền núi để phát triển bền vững và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

Thạc sĩ Mai Quang Thắng
Phó Hiệu trưởng

 

---